Kitap Haber

“Ümmetimin dini hayatına dair kırk hadis öğrenen ve öğreten kimseyi Allah (cc)fakihler ve alimler arasında diriltir”(Hadisi şerif-Beyhaki)

Araştırmacı yazar Hanifi Tosun tarafından “40 Hadis şerhi” adlı eser, 40 hadis geleneğinin kaleme dökülmüş, son dönemde yazılmış bir kitaptır. Sahabe (rae) döneminde ezberleme şeklinde var olan 40 hadis geleneği, tabiin döneminde risaleler şeklinde vücut bulmuştur. Tabiinden sonraki dönemlerde muhtelif âlim ve yazarlar tarafından birçok “40 hadis ve şerhi” eser olarak Müslümanların istifadesine sunulmuştur.

Sünnetin ve sahih hadislerin son dönemlerde tartışma konusu haline getirilmeye çalışılması ve bir kısım hadis-sünnet inkârcılarının zuhur ettiği bu dönemde, hadis ilmi üzerine yapılan bu çalışmanın önemi daha da bir artmaktadır. Kitabın önsözünde de ifade edildiği şekli ile, “..sahih sünnet olmaksızın Kur’an’ın gereği gibi anlaşılamayacağı göz önünde bulundurulursa..” sünnetin önemi daha da iyi anlaşılacaktır.

“Hayatın Anlamına Dair” alt başlığı ile “Çıra Yayınları” tarafından yayınlanan eser, bireyi, günlük hayatı ve ahlak öğretilerini içeren hadisleri cem etmiş bir 40 hadis kitabıdır. 40 hadis geleneğinin klasik giriş hadisi olan “Ameller niyetlere göredir” hadisi ile kitaba giriş yapan yazar, bu anlamda 40 hadis geleneği eserlerine ve kural-kaidelerine vakıf olduğunu da bu anlamda göstermiş oluyor.

Yazarın yalın, anlaşılabilir dili ve akıcı üslubu kitabın bütününe hâkim durumda. Gramer kurallarına dikkat edildiği, noktalama işaretlerinin yerli yerince kusursuz bir şekilde kullanıldığı göz önüne alınırsa, verilen emek ve eserin ciddiyeti daha iyi anlaşılacaktır.

Eserde yer alan hadis şerhlerine göz attığımızda ilk dikkatimizi çeken unsur, günümüz şartlarına uygun bir dil ve yaklaşım ile hadislerin şerh edildikleri hususudur. Bazı hadis şerhlerinin çok kısa tutulmasını saymazsak, genel olarak mutedil bir ölçü ile şerh yapıldığı görülüyor.

Kitabın yazılış şeklinde takip ettiği yöntem ise, tek sayfada, önce çerçeve Arapça metin, Arapça metnin hemen altına Türkçe anlamı ve sonrasında şerh… Şerh yapılırken birçok yerde soru sorulması ve soruların cevaplanması, bilgi pekiştirme yöntemi olarak güzel bir yöntemin kullanıldığını gösteriyor.

Müslim’den rivayet edilen ve Muttefekun aleyh olan hadisler kitapta ağırlıkta olmuş. Ayrıca, Buhari, Ebu Davud, İbn Mace vb. kaynaklardan da hadisler alınmış. Kitabın arka kapağında yer alan “Ramuzul Ehadis” kaynaklı hadisin metnini yazıldığı şekli ile başka kaynaklarda bulamadık. Sadece “Ramuzul Ehadis” te geçen bu hadisin dışında kitapta kayda geçen hadislerin hepsi sahihtir.

Hadisi hadis ile şerh ve sonrasında kendi ilmi perspektifi ile şerhe devam etmesi ise, kitaba daha bir orijinallik kazandırmıştır. Özellikle 40 hadis çalışmalarında ve diğer ilmi eserlerde ya klasik geleneksel dil ve yaklaşım ya da tam modernist, geleneği red edici, kişisel bir dil ve yaklaşım kullanılır. Bu iki durum da kendi şartlarında eksiklik ve hatalara sebep olmaktadır. Hem geleneksel yaklaşımı göz ardı etmeden önemseyip, gereken yerde kurallarına uyup, bununla birlikte zamanın ve şartların gerektirdiği özgün bir dil ve yaklaşım ile ele alınması ise yöntem olarak kemal bulmuş bir yöntemdir.

Hadis şerhlerinde, 13. hadisin şerhindeki Behlül Dâne ve 24. hadisteki Hatimi Asam gibi mutasavvıf zatlardan örnek verilmiş olması dikkatimi çekiyor. Bu zatlar ile ilgili hikâyeciklerin israiliyat/uydurma ya da sıhhatli rivayetler olması başka bir mevzu. Burada değinmek istediğim husus, mutasavvıf olmayan bir gelenekten gelen bir yazarın bu zatlardan örnek vermesidir. İşin açıkçası sevindim ve bunu bir gelişme olarak değerlendirdim. Güzellikler İslam’ın malıdır. Ve bu güzellikler sahiplenilmelidir. Farklı ekollerin güzelliklerinin görülüp, paylaşılması ve değerlendirilmesi gerekir diye düşünüyorum. Toptancı zihniyet çoğunlukla hata eder. Genelleme hastalığına müptela olanlar çoğunlukla hata eder.

Kitapta son hadis olarak “Veda hutbesi” bir bütün olarak yorumsuz şekilde verilmiş. İslam’ın evrensel mesajlarını genel başlıkları ile ifade eden hutbenin kitabın sonunda verilmiş olması, zihin ve kalbin birlikte yoğunlaşmasına vesile oluyor.

Kur’an’ın aydınlığında buluşmak ümidi ile…

40 Hadis Şerhi - Hanifi Tosun - Çıra Yayınları