Kitap Haber

Casusluk; sulh zamanlarında askeri ve siyasi kuruluşlardan bilgi almak, savaş zamanlarında ise eylemlerinden, hareketlerinden bilgi alabilmek anlamlarına gelmektedir. Casusluk yapabilecek kişide öncelikle bir bağlılık, bilgi birikimi, gideceği yeri bilen, tanıyan, dili olan gibi özellikler aranmaktadır. Bütün devletlerin bir dönem başvurduğu casuslar ülkenin akıbeti için faydalı bilgiler edinmek için ülkeden ülkeye gidip bilgiler toplamışlardır. Hala bile devam eden bu süreç artık yöntem ve işlevi farklı olsa da her ülkenin vazgeçmediği önemli bilgi kaynaklarından biridir.

Kazım Karabekir'in Gizli Harp İstihbarat (Kamer Yayınları) eserinde Rus Casuslar hakkında verdiği bilgi casusluk geleneğinin nasıl olduğunu Rus casuslar üzerinden anlatması meseleyi daha anlaşılır kılacaktır.

"Teşkilâtın esası şöyleydi: En az iki yıl kıtada hizmet etmiş olan subaylardan isteyenler "Dil Okulu"na alınır. Burada üç yıl gidecekleri ülkeyi ve dilini öğrenirler. Mesela Türkiye'ye gelecek casusları ele alalım: Bunlara bu okullarda Türk diliyle birlikte Türk Tarihi, Türk Coğrafyası, Türk Dini, Türk gelenekleri, Türk ahlâkı, Türk Siyaseti, Türk Ekonomisi... kısaca Türklere ait ne varsa sırayla öğretilir. Böylece Türkçeyi öğrenen subay, Türklerle ilgili her şeyi öğrenmiş ve bunlar üzerinde Türkçe tartışabilir duruma getirilmiştir. İran'a, Afganistan'a ve Almanya'ya gönderilecekler de böylece yetiştirilir.

İmtihanda başarılı olamayanlar orduya geri gönderilir. Bunlar da az çok bir dil öğrenmiş olduklarından karargâhlarda çeviri işlerinde kullanılırlar. Başarılı olanlara casus okullarında bir kaç ay casusluğa ait tarihi ve teknik bilgiler verilir. Bundan sonra gidecekleri ülkelerin Büyükelçiliklerine gönderilir. Fakat gizli değil, elçilik memuru gibi."

Cemal Paşa'nın Casusu İdim eseri casusluk üzerine Cemal Ayman'ın yazdığı ve casusluk minvali üzerine yazılmış anı/hatıra türünden bir kitap olarak okuyuculara sunuldu. Eserin anı/hatıra türünden olması bazı okuyucular için uzaklaşma nedeni sayılabilir ama eser ara ara şiddeti artan bir macera havası içinde yazıldığı için kimi zaman bu eserin anı/hatıra kitabı değil de bir casus romanı olduğunu düşünebiliyorsunuz.

Yazar hakkında ayrıntılı bilgiyi de yine kitaptan öğrenebiliriz : "Cemal Ayman; Cemaleddin Hicri. Osmanlı ordusunda piyade yüzbaşısı. 1319'da zabit olarak Makedonya'da vazife gördü, Manastır havalisinde uzun müddet Bulgar komitecileriyle çarpıştı. Komiteciler tarafından ölüme mahkum edilmesine rağmen, yolundan dönmeden mücadelesine devam etti." Cemal Ayman casusluk yıllarını birçok ölüm tehlikesine rağmen büyük başarılarla tamamlamıştır. Eser o dönemin bir resmini sunarken ayrıca Cemal Paşa hakkında da geniş bilgiler sunmaktadır. İttihat Terakki dönemini, o dönemin siyasi olaylarını, dış ilişkileri, ülkeler arasındaki siyasi hadiseleri de gözler önüne sermektedir.

Eser bir döneme ışık tutması bakımdan önemlidir. Özellikle yakın tarihin daha farklı boyuttan görülmesini sağlamaktadır. Siyaset üzerine bir askerin bakış açısını gözlemlerken ayrıca bir askerin siyasete bulaşmasının sonuçlarını görebilmek mümkündür. İç işlerindeki karmaşanın da bir oyun olduğunu özellikle İttihat Terakkiye saldırıların sadece iç karışıklığa neden olduğunu, kardeşin kardeşe, vatan evlatlarının birbirine düşman edildiğini de göstermektedir.

Cemal Paşa'nın Casusu İdim
Cemal Ayman
Yarın Yayınları
380 Sayfa