Kitap Haber

Ufkumuz, coğrafik sınırları aşmalı.

Yakılan bir geminin küllerini ararken, bir medeniyetin inşa sürecini gözlemlemek denince, akla Endülüs geliyor. Şimdilerde İspanya dedikleri bu coğrafya, rahminde sakladıklarının bir hazine değerinde olduğunun farkında olarak, bilgi ve medeniyet aşıklarını misafir etmek istediğini her hali ile belli ediyor. Medeniyetinin köklerini merak edenler için, Endülüs bir harita değerindeki yol göstericidir. İnsanın ufkunun açılması, seyahatler ve gözlemler ile daha da ziyadeleşiyor. Hele bir de seyyah, gezdiği ve gördüğü yerlere bir medeniyet aşığı gözü ile bakıyor ise o zaman ortaya mükemmel bir eser çıkıyor. Adı: Endülüs Çağırıyor.

On sene ara ile, bir yeryüzü cennetini iki defa ziyaret ederken tutulan notların aydınlattığı bir yakın tarih seyirnamesidir Endülüs Çağırıyor. Madrid’in sadece Real Madrid’den ibaret olmadığını öğreniyoruz. Aynı zamanda bir ilim ve kültür merkezi olması, İslam medeniyetine ait birçok özelliği bağrında taşıması ile önümüze çıkıyor Madrid. Çocuklara isim olarak takılacak kadar güzel bir adı olan Sevilla’nın Endülüs’ün başkenti olduğunu ve Anadolu’nun herhangi bir şehrine çok benzediğini görüyoruz. Sevilla, medeniyetleri elleri ile yoğuran şehir. Bir nehrin kılıç gibi ikiye böldüğü şehir Sevilla. Kurtuba sokakları geliyor gözlerimizin önüne. İstemdışı bir gözyaşı damlası süzülüyor yanaklarımızdan, Kurtuba’da yazılan kitapların mürekkebi kadar olmasa da. Daha da artıyor hüznümüz, camiden katedrale çevrilen camilerin adını öğrenince. Ruhu Kurtuba’lı çocukların yeniden bu kenti fethedecekleri duası düşüyor dilimize apansız. Granada, medeniyetimizin teslim olan son kalesi. Onurunu izzet ile muhafaza eden direniş abidesi. Granada üstünde gezen bulutlar çok ağlarmış, eski günlerin özlemi ile. Kalbi olan bir şehir Granada.

Vahyin ışıklarının değdiği taşlar, kendi lisanı hali ile aşka dönüştüğü mekan El Hamra sarayını geziyoruz. Her sütunda ayrı bir şahitlik olan bu sarayın en önemli yönlerinden biri de, Arapça yazı ile “La galibe İllAllah” mesajı ile dünyada bütün iktidarların geçici olduğunu, gerçek güç ve iktidarın Allah’ın olduğunu hatırlatıyor bizlere. Vahyin taşlara işlendiği saray El Hamra sarayı…

Mekke’ye giden yolu yazan adam Muhammed Esed’in hayatının son dönemlerinde Endülüs’e geldiğini ve vasiyeti üzerine Granada’da defnedildiğini öğreniyoruz. Ian Dallas namı diğer Abdulkadir Es Sufi’nin hala Granada’da yaşadığını öğreniyoruz. Es Sufi’nin hidayet bulma öyküsünü, Cat stevens/Yusuf İslam ile ilişkisini, eserlerini, hizmetlerini ve tasavvufi yönlerini öğreniyoruz. Roger Garodi’nin Endülüs ile ilişkisini ve kısa hayat hikayesine şahit oluyoruz. Bu kadar güzel insanın ilgisini çeken ancak güzel bir coğrafya olabilir. Endülüs, sanki bir mıknatıs olup, bilgi ve hikmete ihtiyacı olan güzel insanları kendisine çekiyor ve medeniyet hazinesini onlara açıyor.

Bir dönem korsanları ile nam salan coğrafyanın meşhur seyahat ve bu seyahatlerinin iç yüzünü öğreniyoruz denizlere açılarak. Kristof Kolomb, Macellan ve Vasko dö Gama’nın bu coğrafyanın Hristiyanlaşması için yaptı misyonerlik çalışmaları geliyor gözümüzün önüne. Sömürgecilerin en vahşi yüzünü görmek isteyenler Endülüs’ü gezmeli önce. Bir nesil nasıl yok edilmiş, bir toplum nasıl asimile edilmiş, nasıl bir kıyım yapılmış, bunları görmek için Endülüs’ü görmek gerekir. Pasaklı Elizabet’in Endülüs’ten islamın izlerini silmek için koyduğu yasakları hatırlıyoruz. Arapça yazmak yasak, tesettür yasak, Kur’an okumak yasak ve ezan yasak.

Osmanlı-Endülüs ilişkisini kısaca öğreniyoruz. Endülüs’ün son dönemlerinde meydana gelen mecburi göç zamanında Osmanlının kardeşlerine nasıl sahip çıktığını öğreniyoruz. Avrupa’nın çirkin yüzünü o dönemlerde yaptıkları zulümlerden bir daha görüyoruz. Kiliseye çevrilmiş camiler gözümüzün önüne geldikçe nasıl bir asimilasyon ile karşı karşıya olduğumuzu görüyoruz.

Avrupa’da insanlar ilkel ve hurafeci bakış açısı ile gayri insani yöntemler ile tedavi edilirken, Endülüs dünya çapında meşhur olmuş doktorlar ve tedavi yöntemleri geliştirmiştir. İbn Hazm, ibn Rüşd, İbn Meymun, Ebul Kasım, Mervan ibn Zuhr ve El Zehravi’yi sayabiliriz. Dünyada ilk katarakt ameliyatı yapan Dr.Gafiki’nin de Endülüslü olduğunu öğreniyoruz.

Endülüs, kalbi olan bir coğrafya…
Endülüs, bulutları fetih özlemi ile ağlayan coğrafya…
Endülüs, bir medeniyetin kültür haritalarını bağrında saklayan coğrafya…
Endülüs, bilgi ve hikmetin aşka dönüştüğü coğrafya…
Endülüs, umudun coğrafyası.

Endülüs Çağırıyor
Mehmet Sılay
Düşün Yayınları