Kitap Haber

Kûfe, Irak'ta bir şehir, Bağdat'ın 170 km güneyinde, Necef'in 10 km kuzeydoğusunda yer alır. Fırat Nehri kenarındadır. 2003 yılı verilerine göre nüfus 110.000'dir. Ali bin Ebu Talib döneminde İslam İmparatorluğu'nun başkenti haline getirilen ve başkent olduğu sürece kültürel yapısı geliştirilen bir şehirdir.

Kûfe şehri, Hz.Ömer’in hilafeti döneminde, Komutan Saad Bin Ebi Vakkas tarafından kurulan bir askeri şehirdir. Kûfe kurulduğu dönemde, genel olarak Araplar yerleştirilmiş, çok az bir kısmı da mevalidir. Ayrıca Kûfe’ye yerleştirilen Arap kabileler arasında da sonraki süreçlerde sorunlar çıkmıştır. Ali ve Muaviye arasındaki ihtilafta kişi ve kabilelerin taraf olmasında, önemli etkenlerden biri de kabileler arasındaki İslam öncesi düşmanlıkların etkisidir. Cahiliye döneminde düşman olup, Müslüman olduktan sonra düşmanlıklarını bir kenara bırakan kabileler, Ali ve Muaviye arasındaki cepheleşmede farklı taraflarda yer almışlardır.

İmam Zeyd’in kıyamı döneminde, Ebu Hanife’ye devlet ricalinde yetki ve görev verilmek istenmiş, Ebu Hanife bu teklifleri kabul etmemiş ve davranışından dolayı işkence ve hapis ile cezalandırılmıştır.

Hz. Osman döneminde, Kûfe’de başgösteren isyanın temel sebebinin ekonomik sorunlar olduğu ifade ediliyor. Hz. Osman hilafetinin ilk dönemlerinden sonra fetihlerin durması, cizye veren bölgelerin buna itiraz etmeye başlamaları gibi sebeplerden, İslam devlet ekonomisi sorunlar ile sarsılınca, insanlar yönetime karşı ayaklanmıştır tezi savunuluyor.

Hz. Ali döneminde Kûfe’ye özel bir önem atfedilmiş, Kûfe başkent yapılmıştır. Kûfe’deki gelişmeler o dönemde vuku bulan hemen her olayda etkili olmuştur. Hz. Ali döneminde Kûfe olayları ele alınırken, münafıkların fonksiyonu ve sebep oldukları gelişmeler üzerinde durulmamış. Eser akademik bir eser olmakla birlikte, okuyucu kesimden birikimi az olanlar, o dönemde vuku bulan istenmeyen olayları okuduğunda yanlış bir algıya sahip olabilirler.

Hz. Hasan’ın hilafeti dönemi ve Muaviye ile ilgili meseleler, ehli sünnet ve şia bakış açısı olarak iki kısımda ele alınıyor. Şianın yaklaşımları ve ehli sünnetin bir kısım yaklaşımlarındaki paradokslar ele alınıyor. Kûfe’lilerin Hz. Hasan’ın halife seçilmesindeki fonksiyonu ele alınıyor.

Muaviye döneminde ilk ayaklanma Kûfe’den çıkıyor. Hucr bin Adiy önderliğinde başlayan ayaklanma, Kûfe’nin kendi iç dinamikleri ile ilgili olarak ele alınıyor.

Hz. Hüseyin’in, Muaviye oğlu Yezid’in saltanatını kabul etmeyip, Kûfelilerin verdiği destek sözü ile hareket edip, Yezid’e karşı huruc yapmak niyeti ile Kûfe’ye doğru yol alması ve şehadeti anlatılıyor.

Hz. Hüseyin’in şehadetinden sonra, Hz.Hüseyin’in intikamını almak için ortaya çıkan Kûfe merkezli bir örgütlenme olan “Tevvabun hareketi” kitabın son kısmında ele alınıyor.

Kitaptaki bilgiler hemen her İslam tarihi kitabında bulunabilecek bir kitaptır. Sonuç itibari ile, bir şehir olarak Kûfe ele alınmış ise de, nihayetinde, ilk dönem İslam tarihi ile ilgili hemen bütün olaylar bir şekilde Kûfe ile ilgili olduğundan, o döneme ışık tutan bir yaklaşım sergilenmiştir.

Kitabın dili yalın ve net. Kapak tasarım ve redaktesi orta derece denebilecek kalitede.

Eserde en ziyade farklı bilgi olarak kabul edilebilecek kısım, “Tevvabun hareketi” ile ilgili kısımdır. Gerek oryantalistlerin gerekse başka araştırmacıların o konudaki yaklaşımları okuyucu ile paylaşılıyor.

Kûfe, askeri bir şehir olması ve Hz. Ali döneminde başkent yapılması ile birlikte, güç ve iktidarın simgesi sayılabilecek bir öneme sahiptir.

Güç ve İktidar
Mehmet Mahfuz Söylemez
Düşün Yayınları