İbn Hazm’ın Usul-i Din Eserine Kısa Bir Bakış

İbn Hazm’ın Usul-i Din Eserine Kısa Bir Bakış

İbn Hazm’ın Usul-i Din Eserine Kısa Bir Bakış

28.04.2020 - Ferhat Özbadem
İbn Hazm’ın Usul-i Din Eserine Kısa Bir Bakış

İbn Hazm, “384 yılında (Miladi 994) doğdu. Kaynakların önemli bir kısmı onun Fars asıllı olduğunu kaydeder. Babasının devlet ricâlinden olması sayesinde İbn Hazm, ilk zamanlarda aristokrat ve kültürlü bir çevrede müreffeh bir hayat yaşadıysa da Muzaffer’in ölümünden sonra baş gösteren ve giderek şiddetlenen taht kavgalarının doğurduğu kargaşa ortamı onun ailesinin de sıkıntılı bir dönem yaşamasına yol açtı.

Dönemin alimlerinden fıkıh, hadis ve kelâm dersleri almıştır. Edebiyat, tarih, mantık ve kısmen felsefede oldukça iyi bir tahsil görmüştür. Zehebî’ye göre İbn Hazm işe Maliki fıkhıyla başlamış, daha sonra Şafii fıkhına ilgi duymuş ve nihayet Zâhirîlik düşüncesini yeniden hayata geçirip bu düşüncenin en önemli temsilcisi olmuştur.

Kaynaklarda hâfız, hadis ilimleri ve fıkhü’l-hadîs âlimi gibi vasıflarla anılan İbn Hazm, gerek zihnî kabiliyetleri gerekse dindarlığı bakımından çok seçkin bir âlim olarak tanıtılmakta; bütün İslâm ilimlerinde derinleşmiş olduğu, hükümlerini doğrudan Kitap ve Sünnet’ten çıkardığı, edebiyat ve şiirde mâhir, dil, siyer ve tarih konularında geniş birikime sahip olduğu belirtilmektedir. İbn Hazm bu alanların hepsinde eser vermiştir. 456 yılında(Miladi 1064) vefat etmiştir.”[1]

Kadim eserlerin hamd ve salvele ile başlama geleneğini bu eserde de görüyoruz.

Daha önce yazdığı Usul-i Fıkıh kitabının daha iyi anlaşılabilmesi için bu eseri kaleme almıştır.

İçerik:

Din tamamlanmıştır. Kur’an, Sünnet ve İcma ile her şey açıklanmıştır.

Okuyucunun icma ile ilgili merakını görmüş gibi olan müellif icmanın (kendisince) ne olduğunu anlattıktan sonra icmanın iki şekilde olduğunu izah ediyor.

a)İslamın ilk dönemlerinden kıyamete kadar geçerli olan icma.

b)Herhangi bir asırda meydana gelip başka asırda meydana gelmeyen icma.

Sahabenin ihtilaf ettiği bir konuda yapılan icma geçersizdir.

Hanefi, Şafii ve Maliki mezheplerine yönelik eleştirel cümleler var.

İcmanın sadece “Medine ehlinin icması” olduğu görüşünü geçersiz görüyor ve çürütüyor.

İhtilaflı bir konuda Nassın sadece bir görüşü destekleyeceği ifade ediliyor.

İhtilaf durumunda Kur’an ve Sünnetten başkasıyla hüküm vermeye çalışmak helal değildir.

Sünnetin bir kısmı mütevatir bir kısmı haber-i ehaddır. Mütevatir ve ehad haberin ne olduğu, şartları ve çeşitleri (mursel, munkatı) izah ediliyor.

Fasık ravinin nakli geçersizdir.

Ezberi kötü olan ravinin nakli kabul edilemez.

Güvenilir ravinin güvenilir olmadığını söylemek tahrifattır.

Nasların zahir manasından çıkarılması yani tevil edilmesi helal değildir.. nassın zahir manasından başka bir manaya taşınması ancak bunu bildiren başka bir nassın varlığıyla mümkün olur.

Bir lafız iki manaya çekilebiliyorsa ikisi de terk edilir.

Emirleri süratle ve vaktinde yerine getirmek farzdır.

Kur’an Kur’an’ı nesheder. Sünnet de Kur’an’ı nesheder.

İtaat açısından sahih sünnet Kur’an’a denktir.

Allah ve Resulünün bütün emirleri farz bütün yasakları haramdır.

Kesin bilgi (yakin) ile sübut bulan hiçbir şey şüphe ile zail olmaz.

Suç; akıl ve baliğ olanı bağlar.

Sahabe, Resul’den bir haber nakleder ve bu sahabinin naklettiğinin zıddına amel ettiği haber alınırsa esas olan naklini almak, amelini terk etmektir.

Kur’an’da mütaşebih lafızlar, hurufu mukattaa ve yeminlerden ibarettir. Bunun dışında müteşabih yoktur.

Resulullah’tan önceki herhangi bir peygamberin şeriatı ile hükmetmek caiz değildir.

Müslüman veya kafir herkese isteseler de istemeseler de islamın hükümlerini uygulamak farzdır.

Dinde hiç kimse rey ile hüküm koyamaz.

Din de kıyasla hüküm vermek caiz değildir.

Taklid haramdır. Kimse kimsenin sözünü dayanağı olmadan taklid edemez.

Değerlendirme:

Zahiriyye mezhebinin usul kural ve kaideleri ayrıntıları ile işlenmiş.

İbn Hazm’ın fıkıh ekolü olarak (Zahiriyye mezhebinin kurucusu olarak kabul edilen Davud bin Ali’den sonra) kıyası ve taklidi red eden Zahiriyye ekolünü bir adım daha ileri taşıdığını görüyoruz.

Kitabın sonuna bir makale eklenmiş. Dr. Fadıl Abdullah’ın, İbn Hazm’ın kıyası red edişi ile ilgili notlar makalede işleniyor. Makalede İbn Hazm’ın kıyası neden red ettiğinin arka planı işleniyor.

Kitabın adı Usul- Din/ Dinin kaynaklarına bir bakış, şöyle olsaydı daha gerçekçi ve faydalı olurdu sanırım. Zahirilikte Usul-i Din/Dinin kaynaklarına Zahiriyye ekolü bakışı.

İbn Hazm ve Zahirilik mezhebi hakkında bilgi almak isteyenler için, ilk elden kendi eserlerinden istifade edilebilecek bir çalışma.

Usul-i Din

İbn Hazm

İnsan yayınları

[1] TDV ansiklopedisi

Ferhat Özbadem - 28.04.2020

,

3140

Ferhat Özbadem Hakkında

Ferhat Özbadem

1979 yılında Adıyaman?da dünyaya geldi. İlk, orta ve lise öğrenimini Adıyaman'da bitirdi. Gül Eğitim Yardımlaşma Dayanışma İlmi Araştırmalar ve İnsan Hakları Derneği kurucu üyesidir. Özgün İrade, Vuslat, AbıHayat ve Yolcu dergisinde şiir ve makaleleri yayınlanan yazar evli üç çocuk babasıdır.

zeynepder.org, haberdurus.com, gulder.info, dunyabizim.com, kitaphaber.com.tr web sayfalarında belli periyotlar ile yazı yazmaktadır.

Yayınlanmış Eserleri:

  • Ebrulim
  • Kur'an'ın Gölgesinde Hz. Muhammed
  • Cennetin Yolu
  • Kur'an'ı Nasıl Okumalı
  • 40 Esas 40 Düstur
Sosyal Medya'da Bizi Takip Edin