İslam Sosyalizmi ve Mustafa Sibai

İslam Sosyalizmi ve Mustafa Sibai

İslam Sosyalizmi ve Mustafa Sibai

08.12.2014 - Ferhat ÖZBADEM
İslam Sosyalizmi ve Mustafa Sibai

Sibai'nin en çok tartışılan eserlerinden biridir. İslam sosyalizmi gibi bir yaftanın müellif için kullanılmasına sebep olan eseridir. Lakin eserde sosyalizm eleştirisi ve İslama göre sosyal hayat konusu delilleri ile birlikte ele alınmıştır. İslam sosyalizmi yaftasının hiçbir haklı gerekçesi yoktur. Sibai eserde İslama göre fakirlik, eğitim hakkı, işçi hakkı gibi konuları işlemiştir. Bu ve benzeri konularda sosyalizmin öne sürdüğü bir kısım görüşleri eleştirirken bir kısım İslam ile çelişmeyen kısımların ise aslında islamdan olduğunu beyan etmiştir. Eserinde yer alan bir kısım bilgilerin yanlış anlamalara sebebiyet verdiğini fark eden müellif vefatına yakın konu ile ilgili daha kapsamlı bir eser yazmaya niyet etmişse de hastalığı ve ölümü bu çalışmayı yapmasına mani olmuştur gibi bir rivayette vardır. Altmışlı yıllarda bu konuları ele alması yönü ile entelektüel yönünü ortaya koymuştur.

 Müellifin itham edilmesi ve zan altında bırakılmasında kitabını neşreden yayıncıların yaklaşımı da etkili olmuştur. Türkçe tercümesi için yayınevinin tanıtım yazısı olarak yayınladığı metni buna örnek gösterebiliriz. İslam sosyalizmi kitap tanıtımı için Boyut yayınları şöyle bir not paylaşmıştır. "Sosyalizmi, bütün peygamberlerin ortak mesajlarından biri ve 'İslam akidesinin bir parçası' olarak gören Sibai, fikir ve siyaset mücadelesinin merkezine bu fikri koymuştur. Sibai'ye göre, Hz. Muhammed'in sünneti tarihin ilk ve en muhteşem sosyalizm denemesidir."

 Sibai, eserinde aslında çok ağır ve derin bir sosyalizm eleştirisi yapar. İslamın sosyal adalet ve hayat yönünü Peygamberin hayatından ve sahabeden örnekler vermek sureti ile izaha çalışır. Kur'an'da yer alan adalet, özgürlük ve yardımlaşma ile ilgili ayetleri tek tek ele alarak gerçek sosyal adaletin islamda olduğunu vurgu yapar. Eseri yazdığı dönemde Araplar arasında sosyalizm ve milliyetçiliğin çok etkin olduğu göz önüne alınırsa mesele daha iyi anlaşılacaktır. Sosyalist yayılmaya karşı gerçek sosyal adaletin islamda olduğuna vurgu yapmak sureti ile gençleri islama davet etme çabası olarak da görülebilir bu çalışması.

 İslam sosyalizmi kitabı yaklaşık üç saatlik bir konferansın metnidir. Esasında İslam ve sosyalizm karşılaştırmasını ele alan bu konferans içeriği üzerindeki spekülasyonlar ve bir kısım eksikler nedeni ile eleştirilere maruz kalmıştır. Bu noktada Hamit İnayet'in eleştirisi şöyledir: "Aslında Sibai sosyalizm ile İslam arasında çok fazla teferruatlara girmeden üstünkörü bir benzerlik bulmaya çalışıyordu. Ona göre İslam sosyalizmi dört unsurdan oluşur: Bütün vatandaşlara doğal haklar, bu hakları teminat altına alan ve düzenleyen yasalar, karşılıklı sorumluluk yasaları ve son olarak da ilk üç hususun uygulanmasını garanti altına alacak müeyyideler. Elbette ki İslam ile sosyalizmin bu telifi gayretinde en önemli meselelerden biri belki de birincisi mülkiyet meselesidir. Sibai, İslam'da millîleştirmeyi (temim) İslam sosyalizminin hayatî bir yönü haline getiren birçok hüküm ve kurum bulunduğu düşüncesindedir. Delil olarak da Ebu Davud ve Ahmed İbn Hanbel'in rivayet ettiği şu hadisi gösterir: "Üç şey halkın müşterek mülkiyetindedir: Su, otlar ve ateş." Bir başka rivayette tuz da bulunmaktadır. Sibai, bu maddelerin Peygamber dönemindeki çöl hayatında temel ihtiyaçlar olduğunu ve bunların çoğaltılmasının mümkün olduğunu söyler. Dolayısıyla günümüz için su, su arzıyla ilgili bütün yapı ve vasıtaları; ateş, elektrik ve benzeri enerji kaynaklarını; ot ve tuz gibi şeyler de modern hayatın bütün vazgeçilmez ihtiyaçlarını içine alacak şekilde genişletilebilir. (Çağdaş İslami Siyasi Düşünce)" Bu ve benzeri değerlendirmelere baktığımızda esas meselenin esere ve eserdeki görüşlere nerden bakıldığı ile alakalı olduğu görülmektedir. Meseleye islam ve sosyalizm kıyaslaması olarak bakanlar aslında Sibai'nin eserinde sosyalizmi eleştirip islamı ön plana çıkardığını, meseleye Sibai'nin islam sosyalizmi gibi bir doktrin ortaya koymaya çalışan biri olarak baktığında ise eleştiri oklarını en sert şekilde kendisine fırlatabileceğini görüyoruz.

 Sibai, İslam ile Batı arasındaki sosyal adalet ve işçi hakları ile ilgili şu kıyaslamayı yapar: "Batılı milletler tekafülü içtimaiye üzerine düşündüklerinde ve komünistler meseleyi kökünden çözmek istediklerinde bu, sınaî kalkınmanın basıncı, huzursuz işçi sınıfı ile kitlelerin yayılması sonucu gerçekleşti. Esasında Avrupa, tüm kıtayı mahveden 1929 ekonomik krizine dek işsizliğe karşı işçileri korumayı hiç düşünmezken, İslam, herkesi kucaklayan tekafülü içtimaiye sistemini on üç yüzyıl evvel âleme ilân ediyordu. İslam'ın doğduğu Arap coğrafyasında dini bu türden bir sistemi ilân etmeye zorlayan herhangi bir ekonomik etmen de mevcut değildi. İslam bu sistemi her türden sınıfı nefretten ya da zenginlerin servetini intikam gayesi ile kontrol altında tutma niyetinden ötürü kurmadı. Sistem, köklü bir insanî dürtünün ürünü değildi, o eksiksiz ve doğru bir sistemdi." Bu kıyas bile tek başına eser ve Sibai'nin konu ile ilgili bakış açısını göstermesi açısından yeterlidir.

 TDV'nin Sosyalizm maddesinde Sibai ve ilgili kitap ile ilgili olarak şu bilgilere bakıldığında aslında eleştirel yaklaşımlarda bulunanların eseri tam tetkik etmedikleri veya tetkik ederken müellifin diğer alanlarda yazmış olduğu eserlere ve bağlı olduğu ekole (İhvanı Müslimin ekolü) bakmadıkları görülecektir. Şayet diğer eserlerine ve geldiği ekole bakılacak olsa müellifin islam sosyalizmi gibi bir fikre sahip olmadığı görülecektir. TDV ilgili madde: "Mustafa eSibai, fikir babalığını 1890'lı yıllarda Cemâleddîn-i Efgānî'nin yaptığı İslâm sosyalizmi düşüncesini geliştirerek bu konudaki görüşlerini bir kitapta topladı (İştirâkiyyetü'l-İslâm, Dımaşk 1959). Burada komünizm, sosyalizm ve kapitalizm gibi kavramları inceledi. Sosyal güvenlik ve adaleti vurgulayan bir görüş olarak düşündüğü sosyalizmin insani bir duygunun ürünü olduğunu ve bütün resullerin tebliğinde yeri bulunduğunu ileri sürdü. İslâm sosyalizmini İslâm akidesinin bir parçası olarak gören Sibai insan hak ve özgürlükleri, eşitlik, sosyal adalet gibi kavramlar üzerinde genişçe durur. Herkesin mülk edinme hakkını kabul etmekle birlikte mülkiyete kamu yararına sınır konulabileceğini, İslâm hukuku açısından bunun caiz olduğunu, hatta vakfın bir tür devletleştirme sayıldığını, komünizmin ise ruhu ve madde ötesini reddettiği için kabul edilebilir bir öğreti olmadığını ifade eder" Bu bilgilere bakıldığında Sibai'nin komünizim ile sosyalizmi birbirinden ayırdığını ve sosyalizme meylettiğini hatta savunduğunu düşünebilir okuyucu. Lakin vakıa öyle değildir. Sibai, sosyalizm içindeki bir kısım hakikat ve doğruların İslama ait olduğu görüşündedir. Kitapta da bunu ispata yönelik bir çaba sergilemektedir. Muhammed İkbal'in Marks'ın Kapitali için söylediği "içinde birçok hurafe, sapkınlık olmak ile birlikte az da olsa hakikatleri barındıran bir teoridir" sözü bu meseleye benzer bir meseledir.

Netice olarak Sibai bir sosyalist değildir. Sosyalizmi eleştiren bir fikir adamıdır. Sosyalizmdeki bir kısım görüşlerin İslama uyduğunu ve İslamda olduğunu ifade etmiştir. Kendisi Suriye İhvanı Müslimin hareketinin kurucusudur. Hasan el Benna ile hukuku olan biridir. Diğer eserlerine ve uygulamalarına bakıldığında gerçek fikriyatı daha iyi anlaşılacaktır.

 

Ferhat ÖZBADEM - 08.12.2014

,

2563

Ferhat ÖZBADEM Hakkında

Ferhat ÖZBADEM

1979 yılının bir Haziran günü Adıyaman’da dünyaya geldi. İlk, orta ve lise öğrenimini Adıyaman’da bitirdi. Gül Eğitim Yardımlaşma Dayanışma İlmi Araştırmalar Ve İnsan Hakları Derneği kurucu üyesidir. Özgün İrade, Vuslat, AbıHayat ve Yolcu dergisinde şiir ve makaleleri yayınlanan yazar evli dört çocuk babasıdır.

haberdurus.com, zeynepder.org, dunyabizim.com, kitaphaber.com.tr web sitelerinde belli periyotlar ile yazı yazmaktadır.

Yayınlanmış eserleri:

Araştırma-Düşünce: Kur’an’ın Gölgesinde Hz. Muhammed, Cennetin Yolu, Kur’an’ı Nasıl Okumalı, 40 Esas 40 Düstur, Cennetin Anahtarı, Dünden Bugüne İslami Hareket, Edebiyat Gemisinde Düşünce Adamları.

Roman: Muaz, Brezilya, Beşir ve Gazali, Beşir ve Selahaddin Eyyubi, Beşir ve İbn Haldun, Beşir ve Osman Bey, Beşir ve Fatih Sultan Mehmet, Beşir ve Sultan Abdulhamid.

Biyografik Roman: Hasan el Benna, Seyyid Kutub, Mevdudi, Aliya, Malkolm X, Muhammed Ali, Meryem Cemile, Mehmet Akif, Metin Yüksel, Said Halim Paşa, Necip Fazıl Kısakürek, Akif İnan, Ömer Muhtar, Zeynep Gazali.

Tavsiyeler: Hasan el Benna, Said Havva, Yusuf el Karadavi, Hasan en Nedvi, Seyyid Kutub, Mevdudi, Fethi Yeken, Malkolm X, Aliya, Mustafa Meşhur.

Şiir: Ebrulim. Deneme: Ortalama Bir Âşık Olmamı Bekleme Benden.

Ferhat ÖZBADEM ismine kayıtlı 204 yazı bulunmaktadır.

Sosyal Medya'da Bizi Takip Edin