Kitap Haber

Konuşma Sanatı: Hitabet - Abdulhakim Yüce

Söz sayesinde kâinat bir meşher, Haktan gelen kitaplar da birer dellal kesildi. Söz zebercet kokulu bir taç gibi yeryüzü halifesinin başına konunca, varlığın mayası ayan oldu. ( önsöz )

Dil ile gün yüzüne çıktı gizli inciler. Çıkmadan sadece bir taş iken, çıkınca bir hikmet oldu söyleyenin dudaklarında. Aşkı itirafa bir yol, ihtiyaçları gidermeye en büyük vesile oldu şüphesiz. İnsanlığın kullandığı belli sayıdaki harfleri yan yana dizerken itina göstermenin adıydı konuşma sanatı. Matematiksel hesapla değil, kulak hesabıyla ölçümü yapılabilirdi ancak. Yunus Emre’nin de dediği gibi “Bu cihan cehennemini sekiz cennet ede bir söz”. Gerçekten de bu sanat, ağızdan çıkıp muhatabını zehirleyecek olan sözü bala çevirir ve yürekleri tatlandırır bir anda.

Yazar kitabı ele alırken sözün bu yönünden öte, dini hitabet konularını ele almış ve kendi içinde de bölümlere ayırmış. İmam-Hatip ve İlahiyat müfredatlarına uygun olarak ve diğer alanlarda da halka hitap etme görevini üstlenmiş olan bu kitap, birçok ihtiyaç sahibinin işine yarayacak şekilde yalın bir dille yazılmış. Merhale merhale anlatılan hitabet sanatı, mükemmel sonuca ulaşmak için elzem olan tüm hususlara değinmiş. Özellikle sünnet, taziye vb. durumlarda sevinç yahut üzüntü kaynaklı unutulan dini konuşmaları ve duaları altını çizerek hatırlatmış. Her seviyedeki insanın okuyunca faydalanacağı bir kitap olması yönüyle takdire şayan…

Yazar öncelikle konuları yönüyle hitabeti; Askeri, Siyasi, Hukuki-Adli ve Dini olmak üzere dört’e ayırmış. İlk üçü’ne kısaca değindikten sonra kitabın tümünü dini hitabet yönüyle devam ettirmiş. Hitabet tarihini Araplar ve Türkler olarak ele almış ve Arabistan’da hitabetin ne denli önemli olduğunu ve özellikle evlilik görüşmelerinde ailelerin kendilerini karşı tarafa güzel hitap yoluyla kabul ettirdiklerine vurgu yapmış. Türk tarihinde ise Bilge Kağan’ın Orhun abidelerindeki sözleri Türk söz geleneğinin sağlam temellere dayalı olduğunu gösterir niteliktedir. Ondan sonra söz sanatıyla uğraşan birçok üstat adını günümüze kadar taşımayı başarmıştır.

Yazar hitabetin; tarihi, çeşitleri gibi önemli bilgileri verdikten sonra ele almak istediği konuya giriş yapıyor ve hitabın oluşum sürecinden bahsediyor. Hatibin bu hazırlık sürecine somut adımlarının dışında manen de kendini hazır hissetmesi gerektiğine ve makama uygun davranmanın önemine vurgu yapıyor. İçinde bulunulan manevi ağırlığı ancak manevi anlamda kuvvetli olanlar kaldırabilir. Bu nedenle önce yüreğin bu duruma kendini hazır hissetmesi lazımdır. Hutbeyi veren Hatip’in veya vaazı irad eden Vaiz’in sunuma hazırlık aşamalarını dikkatle sıralıyor. En başta yapılması gerekenin iyi bir konu seçimi yapmak olduğunu ve ancak bunun sonucunda verim elde edilebileceğini söylüyor. Ardından yerinde yapılmış bir planla bu işin yolunda gideceğini ve buna ilaveten sunumun yerinde yapılmasının da emeğin karşılığını alabilmenin en önemli noktası olduğunu belirtiyor.

Hatibin başarısını etkileyen faktörleri sıralarken ilk sıraya giyim-kuşam ve hitabet tekniğini alıyor. Cemaatin ve muhatabın konuşmacıyı sözden önce dış görünüşe, kuşlaktan önce göze göre değerlendirdiğinin altını çiziyor. Konuşmada ses ve telaffuzun önemine dikkat çeken yazar, ardından kelimelerin; işitilebilirlik, akıcılık, açıklık, hoşagiderlik vb. yönleriyle söze estetik kazandırmanın gereğini vurguluyor. Beden diline de değinen yazar mimikleri ve jestleri yerinde kullanmanın muhatabı etkilediğini ve bu noktada dinleyicinin çok daha dikkatli davrandığını belirtiyor. Özetle şunlara dikkat etmek gerekiyor:

1. Konuştuğu dile hâkim olma
2. Anlamı net olarak bilinmeyen sözler kullanmamalı
3. Çok hızlı ya da çok yavaş konuşmamalı, sözcükler yuvarlanmamalı
4. Vurgu ve tonlamaları yerinde kullanmalı, duygusal tonlamaya dikkat edilmeli
5. Tekrarlardan, konuyu dağıtacak sapmalardan kaçınmalı, konuşma süresince ana konuyu gözden kaçırmamalı
6. Doğal, rahat, sakin bir tavırla konuşmalı

Konuşmacının yapması gerekenler böylece devam ederken yazar, bunları yapan birinin tesiri vermesi için Allah’a (c.c.) dua etmesi gerektiğini hatırlatıyor. Hatip de bulunması gereken özelliklerden bahsederken de şefkat merkezli yapılan bir konuşmanın sonucunun da müspet olacağını unutmadan, insancıl hareketlerde bulunmanın önemini vurguluyor.

Konuşma Sanatı: Hitabet
Abdulhakim Yüce
Işık Yayınları
183 sayfa