Kitap Haber

Son dönemin büyük hadis alimlerinden biri olan Abdulfettah Ebu Gudde’nin (rh. Vefatı 1997) hazırlamış olduğu eser, Enbiya Yıldırım tarafından tercüme edilip, İnsan Yayınları tarafından yayın hayatına kazandırılmıştır.

Ebu Gudde, eserin hazırlanması öyküsünü kısaca anlatıyor. Cezayir’de bir konferansta yaptğı sunumlara yaptığı ekler ile kitap hazırlanmış. Hacmi küçük, muhtevası büyük denebilecek bir eser intibaı veriyor. Mevzu hadis kavramı, hadis ilimlerinde “uydurma hadis” anlamına tekabül ediyor. Mevzu kavramı izah edildikten sonra, hadisleri uyduran kişilerin faklı özelliklerde olduğu izah ediliyor.

Hadis uydurma sebepleri konusunda; ilk uydurma hadislerin Hicri 40 yılına tekabül ettiği, Hz.Osman’ın şehadetinden hemen sonra hadis uydurmalarının başladığı İbn Sirin’den rivayet ediliyor. Bu görüşü, İbn Teymiyye’den alintı bir izah ile pekiştiriyor müellif.

Hadis uydurma sebepleri:

Siyasi sebepler
İslam dinine ve devletine düşmanlık
Irk, kabile, şehir ve imam taraftarlığı
İnsanları hayra teşvik etmek için kıssa anlatmak
Mezhep ve kelami ihtilaflar

Bu başlıklar ele alınırken şahıs ve kitaplardan alıntılar yapılarak örneklemeler veriliyor. Verilen örnekler içinde hadis olarak bilinen bir çok uydurma söz önümüze çıkıyor. Mezhep ve kelami ihtilaflar konusu ele alınırken, mezhebin gerekliliği ve meşruluğuna atıfta bulunuluyor. Uydurma hadislerin zuhur etmesi neticesinde, ulemanın hadis ilmi konusunda ortaya koydukları disiplin başlıklar halinde ele alınıyor.

Sünneti korumak için alimlerin ortaya koyduğu mühim esaslar:

İsnad; hadisin metnine giden yol olarak tanımlanmıştır. Büyük hadis alimlerinin bu konudaki görüşlerine yer verilmiştir. Raviler ve şahıslar tarihi; hadisleri rivayet eden kişileri ele alan bir ilmi disiplindir. Sağlam/sika hadis ravileri ile zayıf (adl ve zabtı iyi olmayan) şahıslar birbirinden ayrıştırılarak eserler neşredilmiştir. Bu disiplin içindeki birkaç teknik izah eidliyor.

Ravileri tenkit, tezkiye ve cerh etme yönü ile hallerini açıklamak; bir önceki başlık ile birbirine yakın olan bu disiplin, kişilerin her yönü ile ele alınıp değerlendirilmesi ile birlikte rical ilminin doğuşuna vesile olmuştur. Hadisin metni ve manasının tetkiki; isnadı sağlam, rivayet zinciri sağlam görünmek ile birlikte sıhhati konusunda şüphe uyandıran hadislerin kaideler çerçevesinde değerlendirilmesi sonucu sahih ve uydurma hadislerin birbirinden ayrıştırılması için uygulanan bir disiplindir. Konu ile ilgili misaller konunun anlaşılmasını kolaylaştırıyor.

Cerh ve Tadil; cerh, adalet ve zabt yönünü zayıflatan bir şey ile raviyi kötülemektir. Tadil, ravinin adil ve zabit olduğuna hüküm vermektir. Hadis usulü ilmi; yukarda tanımlarını vermeye çalıştığımız bütün kategorileri içeren ilim dalına Hadis usulü ilmi diyoruz. Bu kategoriler hadis ilminin temel öğelerini ihtiva etmektedir. Kitapta, hadis usulü üzerine ulemanın görüşlerine yer veriliyor. Mevzu hadislerden kurtulma yolu olarak, ilim ehli olmak gerektiği, hadis ilimleri ile eserleri sürekli gündemde tutmak gerektiği ifade ediliyor.bu konu başlığı altında uydurma hadisleri tanıma yolları maddeler halinde veriliyor.

Uydurma hadisleri tanıma yolları:

Hadis uyduranın, hadis uydurduğunu itiraf etmesi.
Adeten yalan söylemek üzere bir araya gelmeleri veya birbirlerini taklidi mümkün olmayan bir topluluğun,o hadisin ravisinin yalan söylediğini gösteren bir rivayette bulunmaları.
Tevil kabul etmeyecek şekilde aklın icablarına tersd olması.
Büyük bir olayı ihtiva eden konunun, bir topluluk tarafından rivayet edilmesi gerekirken sadece bir kişi tarafından rivayet edilmesi.
Lafzının ve manasının bozukluğu.
Rivayetin, küçük bir günaha karşılık büyük bir azabı haber vermesi, büyük bir amele karşılık küçük mükafat vaad etmesi.
Ravinin, rafizi olması ve rivayetin ehli beytin faziletine dair olması.
Resulullah’ın (sav) söylemeyeceği saçmalıkta olması.
Düşüncenin o hadisi yalanlaması. (Örnek:Patlıcan ne niyet ile yenirse ona şifa olur.)
Hadisin çirkin manalı olması içinde alay unsuru barındırması.
Hadisin sahih sünnete aykırı olması.
Hadisin kendi içinde batıl olması.
Resulullah’ın (sav) sözüne benzememesi.
Hadiste “şu tarihte” diye zaman belirtilmesi.
Akıl ile ilgili olan hadisler.
Hızır ile ilgili hadisler.
Müşahedeye aykırı olan hadisler.
Hadislerin Kur’an nassına aykırı olması.
Gün ve gecelerdeki nafile namazlara dair hadisler.
Şabanın ortasındaki gece ile ilgili olan hadis.
Habeşlileri ve zencileri yeren hadisler.
Türkleri yeren hadisler. (Kıyametin kopması ile ilgili hadislerde Türkler ile ilgili uydurma rivayetler vardır. Bu rivayetler meşhur zatların Türkçe tercüme eserlerinde mevcuttur.)
Güvercinle ilgili hadisler.
Tavuk besleme ile ilgili hadisler.
Çocukları yeren hadisler.
Aşura günü süslenmek ile ilgili hadis.
Surelerin fazileti ve şu sureyi okuyana şu kadar sevap vardır şeklinde tüm surelerin faziletini tek tek beyan eden hadis.
Kitap, Ebu Gudde’nin güzel duası ile son buluyor.

Bu konuda daha ayrıntılı ilim sahibi olmak isteyenler. Aliyyul Kari’nin “Uydurma olduğunda ittifak edilen hadisler” (İnkılab Yay) ve İbn Kayyım El Cevzi’nin “Uydurma hadisleri tanıma yolları” (Polen yay) adlı eserlerden istifade edebilirler.

iyi okumalar

Mevzu hadisler
Abdulfettah Ebu Gudde
İnsan Yayınları