Kitap Haber

İslam hukuku ile ilgili olarak genel başlıklar hakkında bilgi veren kitap, konu ile ilgili olan kavramları da genel olarak ele almıştır.

İslam hukuk usulünde kurallar çatışmasının ana kavramı “tearuz” kavramıdır. Delillerin çatışması olarak tanımlayabileceğimiz “tearuz” İslam hukuku literatüründe önemli bir yer tutar. Tearuz ilmi, deliller çatıştığında öncelikli olan delili tercih etmemize yarar. Tearuz kavramının İslam hukuku yönünden anlaşılması için ilişkide olduğu bir kısım kavramların anlamını bilmek gerekiyor. Bu kavramlar; muaraza, tenakuz, teadül, ihtilafü’l hadis.

Kitapta ele alınan konular İslam hukuku ve modern hukukun mukayeseli anlatımları ile izah ediliyor. Modern hukuk ile ilgili yapılan açıklamalar ve verilen örnekler, müellifin modern hukuk konusunda tam donanımlı olmadığını gösteriyor.

Delillerin çatışması, hem İslam hukukunda hem de modern hukukta; aynı hiyerarşi içinde kurallar çatışması ve farklı hiyerarşi içinde kurallar çatışması olarak iki farklı bölümde ele alınır. İslam hukuku için aynı hiyerarşi içinde kurallar çatışması; “ Kur’an-Kur’an, Sünnet-Sünnet, İcma-İcma, Kıyas-Kıyas” şeklinde tezahür eder. Farklı hiyerarşi içinde kurallar çatışması ise; “ Kur’an-Sünnet, Kur’an-İcma, Kur’an-Kıyas,Sünnet-İcma, Sünnet-Kıyas, İcma-Kıyas” şeklinde tezahür ediyor.

Delillerin çatışmasında, Kur’an sürekli öncelikli olarak tercih edilen delildir. Sünnet, icma veya kıyas ile çatışırsa sünnet delil olarak alınır. İcma kıyas ile çatışırsa icma delil olarak alınır.

Hukuk kural ve yöntemlerini konu edinen eserlerin okuyucu tarafından daha iyi anlaşılması ve zihinde yer etmesi için olabildiğince fazla misal verilmelidir. Elimizdeki kitapta çok az misal verildiğini belirtmeliyim. Bu sebepten, bazı başlıkların anlaşılması zorlaşmakta. Tearuzun söz konusu olduğu durumlarda uygulanacak yöntem, kitabın son bölümüne bırakılmış. Delillerin tercihi, kabulü ve reddi ayrıntılı bir şekilde izah edilmiş. Kitabın son bölümü, usul yönünden en önemli bilgileri içeriyor diyebiliriz.

Kitaptan çıkarılan temel tespitler;

İslam hukukunda ve modern hukukta kurallar arası çatışma olabilmektedir ve bu doğal bir durumdur.

Tearuz kavramı; tenakuz ve teadülden farklı anlamlar ihtiva eder. İslam hukukçuları, teadül çatışmasını red etmektedirler.

Hukukçular, kurallar arası çatışmaları ortadan kaldırmak için farklı yöntemlere baş vurmuşlardır. Hukukçular, kurallar ve yöntemler konusunda ihtilaf etmişlerdir.

İslam hukukunda ve modern hukukta kurallar arasında hiyerarşi vardır.

Hukuk kuralları arasında çatışma çıkmasının ana sebeplerinin başında sosyal değişim gelir. İnsanın, toplumun ve şartların değişmesi ile yeni kurallar ortaya çıkmaktadır. Bu duruma göre, hukuk kurallarının belirlenmesi ise kaynaklara-delillere başvurularak yapılmaktadır. İşte delillere başvurulurken tercih edilen yöntemler arasındaki farklılıklar kurallar arasında çatışmaya sebep olmaktadır. Hukukun yenilenmesi ve bütün zamanlara hitap etmesi içinde yeni kurallar konulması şarttır.

Mukayeseli Olarak İslam Hukuk Usûlünde Kurallar Çatışması
Hasan Tanrıverdi
Gündönümü Yayınları