Kitap Haber

Avrupa dillerinde oryantalizm olarak bilinen, bizdeki literatürde ise şarkiyat ilmi ya da müsteşriklik olan geçen bu başlık, çoğumuzun çeşitli yerlerde karşılaştığı bir terimdir. İslam’ı araştıran batılı bilim adamlarının kendilerini tanımlandırdıkları bir ilim dalı (!) olan oryantalizmin başlangıcı, gayrı resmi olarak 700’lü yıllara kadar dayanmaktadır. Sonraları ortaçağ kilisesi, şarktan bir güneş gibi doğan ve Osmanlı sancağıyla Avrupa’nın eşiğini titreten İslam’dan korunmak için çeşitli stratejiler geliştirmiştir. Haçlı seferlerinin başarısız olduğunu gören Papalık, Avrupa’da yaygın olan müsteşrik araştırmalardan yardım almıştır. Nitekim o dönemde var olan müsteşrik araştırmaların çoğu zaten İslam üzerine yapılan şuursuz saldırılardan ibaretti. Bu alanda çalışan kişiler şarka genelde tabiri caizse at gözlüğüyle bakmakta, yanlış tercümeler ve derin bir önyargıyla İslam dinini zayıflatmaya çalışmaktaydılar. Aynı zamanda tüm Avrupa nezdinde saygı duyulan ve araştırmalarına güvenilen insanlar olarak tanınmaktaydılar. Günümüze kadar gelen İslam dinine önyargılı bakma alışkanlığı o çağların mirasıdır.

Mısırlı ilim adamı Prof. Dr. M. Hamdi Zakzûk, kendilerini İslam araştırmacısı şeklinde tanıtan bu insanlara karşı İslam âleminde yüzyıllardır bir zafiyet olduğunu fark etmiş ve bu risaleyi kaleme almış. Kitap üç bölümden oluşmakta. İlk bölümde, müsteşrikliğin başlangıcına ve özet şekilde gelişimine göz atıyor. İkinci bölümde, müsteşriklerin genel özellikleri, ayrıldıkları gruplar ve İslam’a karşı olan tutumlarından bahsedilmekte. Üçüncü ve son bölümde ise inananlar olarak bizlerin oryantalizme karşı bakışımız, göz ardı ettiğimiz ayrıntılar ve yapmamız gerekenler anlatılıyor. Özellikle son bölümdeki öneriler dikkate değer fikirler olarak göze çarpıyor. Müsteşriklere cevap ansiklopedisi, milletlerarası bir İslamî – İlmî müessese, İslam’a davet için beynelmilel bir teşkilat ( İslamî bir misyonerlik müessesi anlamında) ve uluslar arası çapta kurulacak olan İslamî bir yayınevi fikirleri oldukça cazip görünen başlıklar.

Oryantalizm konusunda Müslümanların görüşleri üç blok halinde cereyan etmekte. İlki, müsteşriklerin faaliyetlerine reddiyeler düzenler, ikincisi, yaptıkları araştırmaları takip ve takdir edenler ve üçüncüsü müsteşriklerin yaptıklarını önemsemeyip gaflet gözlüğüyle bakanlar. Yazar, bu üç gruba da dâhil olmamamız gerektiğini, karşımızdaki kesimin yüzyıllardır sömürgeciliğe ve misyonerliğe hizmet eden tehlikeli bir düşman olduğunu beyan ediyor. Müsteşriklere bakış atarken ‘yiğidi öldür, hakkını yeme’ düsturunu benimseyip kimi yararlı işlerini takdir etmeyi de ihmal etmiyor.

Müsteşrikliğin bir ilim dalı olmaktan ziyade daha çok sömürgecilerin ve batının doğu üzerindeki maslahatlarına olan bağlılığına hizmet eden bir araştırma dalı olduğu açıkça görünen bir gerçek. Sadece nefret zihniyeti ve İslam aleyhtarlığıyla hareket eden müsteşriklerin, ilmî gerçeklikten oldukça uzakta kaldıklarını, batının doğuyu sömürgeleştirme amacına hizmet ettiğini görüyoruz. Günümüzde otoriteler tarafından oryantalizmin bu yönünün zayıfladığı belirtilse de gerek medya gerekse batı aydınlarının söylemlerine bakarak bunun çokta gerçek olmadığını hemencecik fark ederiz. Öyleyse biz inananlar olarak yapmamız gerekenler; bu tehlikeli topluluğa karşı gaflet uykusuna yatmamak, Ceddimizin yaptıklarıyla övünmeyi bir an önce bırakıp taşın altına ellerimizi sokmaktır.

Sonuç olarak, oryantalizm hakkında temel bilgiler edinmek, tehlikenin açıkça farkına varmak ve olumlu yönde harekete geçmek için okunması gereken bir kitap. Sayfa sayısıyla hacmi küçük gözükse de içerik olarak oldukça doyurucu. Hayırlı okumalar.

Oryantalizm veya Medeniyet Hesaplaşmasının Arka Planı
M. Hamdi Zakzûk
Işık Yayınları
158 sayfa