Şehir ve Cemiyet - Weber-Tönnies-Simmel

Şehir ve Cemiyet - Weber-Tönnies-Simmel

Şehir ve Cemiyet - Weber-Tönnies-Simmel

19.05.2014 - Şeniz Ayaz
Şehir ve Cemiyet - Weber-Tönnies-Simmel

Şehir ve Cemiyet, Don Martındale"in Şehir Kuramı, Max Weber"in Şehrin Doğası ve Batı Şehri, George Simmel"in Metropol ve Zihinsel Yaşam, Ferdinand Tönnies"in Gemeinschaft ve Gesellschaft başlıklı yazılarından oluşmaktadır. Bu yazılar Ahmet Aydoğan"ın karşılaştırmalı değerlendirmelerini içermektedir.

Şehir Kuramı (Don Martındale)

Amerikan şehirlerinin tarihi oluşumuna dair bilgiler içeren başlıkta Endüstri Devrimiyle başlayan süreçten yakın tarihimize doğru meydana gelen olumsuzluklara değinilmiştir. Amerikan sosyolojisinde yirminci yüzyılın sonlarına doğru ekolojik şehir kuramlarının egemen olduğuna dair birçok tespit vardır. Şehrin fiziki görünümünde meydana gelen değişimler zamanla bireyler arasında rekabeti, yoğunlaşmayı, merkezileşmeyi getirmiştir. Buradan yola çıkılarak kent ortamının yarattığı durumların kişiler üzerinde meydana getirdiği psikolojik etkiler tahlil edilmiştir.

Don Martdındale'in şehir kuramının dışında başka sosyologlara ait şehir kuramları da ele alınmıştır. Bu bölümde Martındale"in çalışmasında değinmediği Simmel, Spengler ve Max Weber"in kent kuramlarına dikkat çekilmiş ve şehir olgusunun toplumsal olana etkisi, şehrin sorunları, şehrin geleceği irdelenmiştir.

Şehrin Doğası (Max Weber)

Bu bölümde çeşitli şehir tanımları yapılmış, şehrin doğuşu özellikle pazar yerleşiminin doğuşu konusunda dikkate değer ve kısmende olsa güncelliğini koruyan ve Orta Çağ Avrupası hakkında bilgiler yer almaktadır. Şehir iktisadi açıdan ikili bir ayrıma tabi tutulmuştur: lordların, siyasal iktidar sahiplerinin hüküm sürdüğü ticaret tekellerini ellerinde bulunduranların yer aldığı tüketici şehir ve dışarıya mal arz eden üretici şehirler.

Şehrin bir diğer yönü de tarımla olan ilişkisidir. Şehir tarımdan tamamen kopmamıştır. Kentin besin ihtiyacının karşılanması adına tarım kent ekonomisinin bir yönünü oluşturmaktadır. Özellikle kale, garnizon ve şatolardan şehre geçiş adımlarına dair bilgiler verilmiş, şehir siyasi-idari açıdan da irdelenmiştir.

Batı ve Asya kentlerine dair bir kıyas yapılmış, Asya kentlerinin yeterli pazar ve kaleye sahip olmalarına rağmen bunların kent topluluğu sayılamayacağı ifade edilmiştir. Bunun sebebi de Asya kentlerinin hukuka yabancı olmasına bağlanmıştır. Oysa Asya kentlerinin gelişimlerine bakıldığında böyle bir genellemenin en azından tüm kentleri kapsamadığı görülecektir.

Yine Max Weber"in Batı Şehri başlıklı yazısında da doğu şehirleri ve batı şehirleri kuruluşları açısından, sosyal, siyasi, iktisadi ve hukuki açıdan bir kıyasa tabi tutulmuştur. Özellikle kentsel birlik birçok açıdan sosyolojik olarak incelenmiştir.

Metropol ve Zihinsel Yaşam (George Simmel)

Simmel modern zamanlardaki şehir yaşamını ve şehrin toplumsala olan etkisini ele almıştır. Özellikle metropole özgü bir birey tipinin baskın çıktığına ve bu birey tipinin özelliklerine yer vermiştir. "Bu insan kalbinden ziyade zihniyle reaksiyon gösterir." Metropol insanında akıl daha öne çıkmıştır. Metropolde birçok ilişkinin temelinde ekonomik ögeler vardır ve para metropol yaşamına yön verir. "Para sadece herkese müşterek olanla ilgilenir: mübadele değerini talep eder ve bütün nitelik ve bireyselliği "Kaça!" sorusuna indirger."

Metropol insanının ilişkileri oldukça karmaşık ve değişkendir. "Şayet Berlin"deki bütün kuleler ve saatler bir saatliğine bile yanlış olsa şehrin bütün ekonomik hayatı ve iletişimi uzun bir zaman altüst olur." İnsan ilişkileri hep bir hesaplanabilirlik ve dakikliğe dayalıdır. Mesafe olarak bir yakınlık söz konusu olsa da zihinsel olarak kişiler birbirlerinden hayli uzaktırlar.

Gemeinschaft ve Gesellschaft (Ferdinand Tönnies)

Tönnies toplumsal ilişkiler açısından şehir olgusuna değinmiştir. Tanışıklık ve sempati, yabancılık ve antipati kavramları arasında bir ilişki kurmuştur. Sempati ve antipati her ne kadar içgüdüsel kavramlar olsalar da özellikle kadınlar söz konusu olduğu zaman bu kavramlar dış görünüşle ilintili olmuşlardır. Değinilen bir diğer ilişki de tanıdığımız insanlara karşı kısmen de olsa bir itimat duygusu, yabancılara karşı da duyulan güvensizlik hissi... "İtimadın ihanete uğraması, gerçekten, korkunç, acı verici, çok kere umutsuzluğa sevk edici bir deneyimdir. Fakat uyandıracağı kızgınlık, öfke ve acı bir tarafa bırakılacak olursa, daha önce itimat gösterilen kimselere karşı, istismar edilmiş itimadın ani bir biçimde güvensizliğe döneceği üzere, güvensizlik de itimada dönüşebilir."

Tönnies tanıdığımız kişilere duyduğumuz itimadın dışında farkında olmaksızın da birçok kişiye güvendiğimizi belirtir. "Bindiğimiz treni sevk ve idare eden, gemimizin istikametini, uçaklarımızın güzergahını tayin eden kaptan veya pilotların hakkında hiçbir şey bilmeyiz; birçok durumda, tavsiyesine başvurduğumuz, cerrahi bir operasyon için beden ve hayatımızı ellerine teslim ettiğimiz doktoru tanımayız. Çok kere davamızı üstlenmesini rica ettiğimiz avukatı, davamızda lehimizde veya aleyhimizde karar verecek ve hakkımızı ve şerefimizi tazmin ve tamir edeceğini taleplerimizi adaletin şaşmaz terazisinde tartacağını beklediğimiz, umduğumuz yargıcı tanımayız. Bütün bu durumlarda maharete(bilgiye) veya ihtiyar ve iradeye güveniriz."

Karşılıklı bağımlılık kavramını da tüm bunlara bağlamıştır. Tönnies"e göre toplumsal ilişki karşılıklı bağımlılığı ifade etmektedir. Karşılıklı bağımlılık kişilerin iradelerinin uyumlu olması durumunda ortaya çıkmaktadır.

Gemeinschaft(cemaat) ve Gesellschaft(cemiyet) kavramları Tönnies"in sosyoloji bilimine katmış olduğu iki önemli kavramdır. Gemeinschaftta dostluk, kardeşlik, bir arada yaşama duygusu ve karmaşık ilişkiler hakimdir. İlişkiler daha samimi, gerçekçi ve uzun ömürlüdür. Gesellschaftta ise daha çok yüzeysel ve geçici ilişkiler söz konusudur. Ona göre insanların bir arada yaşamaları, yaşam biçimleri Gemeinschafttan Gesellschafta doğru gelişmektedir.

Şehir ve Cemiyet adlı eser batıdaki şehir olgusunun doğuşu, gelişimi ve sonuçları tüm bunların insan yaşamına etkileri, insan yaşamını nasıl yönlendirdiği dört düşünürün yazılarına dayanılarak Ahmet Aydoğan tarafından derlenmiştir. Özellikle metropole dair bahsi geçen birçok unsur ve ele alınan konular açısından güncelliğini koruyan önemli bilgilerin yer aldığı bir çalışmadır.

Şehir ve Cemiyet
Weber - Tönnies - Simmel
Hazırlayan: Ahmet Aydoğan
İz Yayıncılık
222 sayfa

Şeniz Ayaz - 19.05.2014

,

7837

Şeniz Ayaz Hakkında

Şeniz Ayaz

İnönü Üniversitesi Sosyoloji Bölümünden mezun oldu. Türk Destanlarında Kadın isimli yayınlanmış kitabı bulunmaktadır. Şu anda sosyolog olarak hizmet vermektedir. MalatyaTv de Kadın-Aile üzerine televizyon programı yapmaktadır.

Sosyal Medya'da Bizi Takip Edin