Kitap Haber

“Kalbin Şerhi için çok kitap okumak gerek,
Su ve Çamurla nasıl bina yaparsın”

Tasavvufun merdivenlerinde kalbi soluk soluğa kalan bir beşer... Nefesini ancak O’nun adıyla alan ve yine O’nun adıyla vermek derdine düşmüş, bu minvalde kendine yol çizgisi benimsemiş bir gurup İnsan... Siz deyin Halvetilik bir tarikat, ben diyeyim bir yaşama biçimi. Bu yola tabii olanlar için bir okul, nefis terbiyesi noktasında sığınılacak bir dergâh.

Halvet kelime anlamı ile Arapça kökenli olup, tenhada bulunmak, tenhaya çekilmek, yalnızlık ve yalnız kalma gibi manaları taşır içinde. Kul en çok kendiyle birlikteyken O’nunladır aslında. Halvette olmak tasavvufun bağrında uyumakla eş anlamlıdır.

Yapılan araştırmalardan da alınan sonuçların inceleneceği gibi Hâlvetilik, Türk insanına ve toplumuna en çok etki eden tarikatlardan biridir. Dr. Hasan Almaz’ın akademik bir çalışma düsturu ile kaleme aldığı bu kitap, Halvetilik tarikatı ve tarikat önderlerinden Pir Seyyid Yahya Şirvânî hakkında bilgiler veriyor bize. Örneğin son zamanlarda yapılan tekke sayımları Halvetiyyenin en etkili tarikat olduğunu doğrular nitelikte. Günümüz Türkiye’sinde ki birçok tarikat kolunun kökleride Halvetiye tarikatına dayanmaktadır. Halvetilik Osmanlı döneminde de en kurumsallaşmış tarikattır. Bu tarikatın ülkesinden başlayıp geniş coğrafyalara yayılmasının sebebi ise şüphesiz Seyyid Yahyâ Şirvani’dir.

Dr. Hasan Almaz’ın bu çalışmasında esas olan Seyyid Yahyâ Şirvânî’nin eserlerini Türkçeye kazandırılması ve tasavvufun kollarında yeşeren tarikat öznesi ile Halvetiliğin kapsamlı yaşama biçimi üzerinde durulmasıdır. Seyyid Yahyâ Şirvânî bir tarikat şeyhi olmasının yanı sıra bir dizi güzide eserin de müellifidir. Yazmak onun ruhuna emrolunmuş bir telakki gibidir adeta. Yazmanınsa okumak yolunda zorlu bir yürüyüşten geçtiğini bilir. Bu nedenle kaleme aldığını düşündüğüm “Kalbin hallerinin beyanı hakkında“ isimli gönül deryasında; “Kalbin Şerhi için çok kitap okumak gerek, Su ve Çamurla nasıl bina yaparsın” demiştir. Bunun yanında Halveti dervişlerinin dilinde daima onun yazdığı zikirler vardır. Bunlardan en önemli ve yaygın olanı Vird-i Settar isimli zikir ve dua içerikli risalesidir. Eser iki bölümden oluşmakta olup birinci bölümde Seyyid Yahyâ Şirvânî’nin hayatı ve eserleri hakkında okuyucuya bilgiler verilmiş, ikinci bölümde ise çalışmamın temelini oluşturan eserlerinin Türkçeye çevirisi yapılmıştır.

Pir Seyyid Yahyâ Şirvânî

Dünya tarihine bakıldığımızda inançsız bir toplum yoktur. İnançların ortaya çıkardığı önde gelen kişiler vardır ki, belli bir inanç ekseninde toplanmış olan insanları yönlendirme göreviyle gelmişlerdir dünyaya. Dinin muhtevasında her daim güzel ve kâmil insan yetiştirmek vardır zaten. Halveti tarikatının liderlerinden olan Pir Seyyid Yahyâ Şirvâni’de, İslam dininin yetiştirdiği güzel ve kâmil insanlardan biridir. Halvetiye tarikatı O gelene kadar kendi ekseninde ciddi bir gelişme göstermemiştir. Tarikatın kurucusu Ömer el-Hâlveti olmakla birlikte, tarikatı bugün ki önemine getiren ve geliştiren Pir Seyyid Yahyâ Şirvânî’dir. Tasavvuf düsturunu kendine şiar edinmiş ve etrafındaki insanları tasavvuf ışığında aydınlatarak tarikata bağlamıştır.

Pir Seyyid Yahyâ Şirvânî’nin hayatıyla ilgili çok fazla bilgiye ulaşılmasa da kendi döneminin âlimlerinden nitelikli eğitimler aldığı doğrulanmaktadır. Zaten Halvetiye tarikatı da bu nitelikli ilimlerin Seyyid Yahyâ Şirvânî’nin akıl süzgecinden geçirerek kullandığı yöntemlerle böylesine yaygınlaşmış ve kendisine yaşadığı dönem ve şimdiki zaman da yer edinmiştir. Eserlerinde tasavvufi fikriyatı ön plandadır. Efendimiz (s.a.v)’in soyundan olduğu için isminin önündeki Seyyid ünvanıyla anılır. Hayatının en önemli zamanları Azerbaycan’ın Bakü şehrinde geçmiştir. İrşad faaliyetlerini burada çokca sürdürmüş ve şeyhlik makamına erişmiştir. Halvetiye tarikatının başına geçmesiyle eserleri ve şahsiyeti daha fazla önem kazanmıştır.

Eserleri

Seyyid Yahyâ Şirvânî’nin eserlerinin sayısı tam olarak bilinmemekle birlikte yirmi civarında olduğu tahmin edilmektedir. Halvetiye tarikatında en çok eser veren kişidir. Yazdığı eserler Halvetiye tarikatının felsefesini ve prensiplerini gösterir niteliktedir. Zamanın âlimlerinden aldığı ilmi eğitimi yazdığı eserlerde çokça kullanmıştır.

Vird-i Settar isimli eseri, tarikatına mensup kişilerce en çok ilgi gören eseridir. Bu eser, tarikat mensuplarının 104 kitabın özeti olan zikirlerin yer aldığı kitap olmakla birlikte şiirsel üslubu okunurluluğunu daha da kolaylaştırmış ve tarikat içinde fazlaca yayılmıştır.

Keşfu’l Kulûb isimli eseri akıl, kalp, ruh ve nefsin hallerini ve mertebelerini konu alan bir eserdir. Bu eserinde de tarikat mensuplarının yararlanacağı bilgilere fazlaca yer verilmiştir. Kitabı okurken eserlerinin Türkçe tercümelerinden anladığınız, Seyyid Yahyâ Şirvânî’nin kaleme aldığı tüm eserler Halvetiye tarikatı ve İslam dini için birer yol tarifi özelliğindedir.

Vird-i Settar ve Keşfu’l Kulûb gibi daha birçok eseri hakkında ki bilgi kitapta olmakla birlikte, son kısımda tüm eserlerinin Türkçeye çevrilmiş hali mevcuttur.

***

Son olarak kitap hakkında birkaç kelam edecek olursak, akademik çalışma türlerini seven kitap okuyucularına hitap eden bir eser olmakla birlikte, Halvetiye tarikatını merak edenler için de okunabilir bir eser.

Bakü’den Anadoluya Yansıyan Işık: Halveti Pir Seyyid Yahyâ Şirvânî Hayatı ve Eserleri
Hasan Almaz
341 Sayfa

Kapak fotoğrafı yerine kullanılan tablo Faruk Köksal bey'e aittir.