Hikmet Kavramı Üzerine Bir Deneme, Düşünce, Ferhat ÖZBADEM

Hikmet Kavramı Üzerine Bir Deneme yazısını ve Ferhat ÖZBADEM yazarına ait tüm yazıları Kitaphaber.com.tr sitemizden okuyabilirsiniz.

Hikmet Kavramı Üzerine Bir Deneme

09.12.2022 09:00 - Ferhat ÖZBADEM
Hikmet Kavramı Üzerine Bir Deneme

Bir düşünce sisteminin temel taşları, kavramlardır. Kavramların anlamları ve hayata etkileri düşüncenin gelişimini direkt etkiler. Bir kavramın bilinmesi ve idraki bütün düşünceyi etkiler. Bu kavramlar ana ve ara kavramlar olarak kategorize edilebilir. Ana kavram kategorisinde ele alınması gereken kavramlardan biri de hikmet kavramıdır.

Hikmet, "anlayış, gerçeği bilme, sezgi gücü, iş ve sözlerde isabetli olma, düşünce planında kalmayıp, eyleme dönüşen yararlı ve derin bilgi ilim ve akıl ile doğruyu bulma gibi değişik şekillerde tarif edilmiştir. Hikmet, gizli sır, ne olduğu anlaşılmayan sebep ve hakikat; hakikat ve ahlaka dair kısa söz ve mesel şeklinde tanımlandığı gibi, eşyayı layığı ne ise o surette bilmek, işleri nasılsa öyle yapmak24 şeklinde de tanımlanmıştır."[1]

"Kuran'da hikmet kavramı pek çok yerde yüce ruhi bilgi olarak tanımlanmış ve daha çok "kitap ve hikmet" bir arada Allah tarafından insanlara verilmiş bir rahmet (hediye) olarak sunulmuştur. Ayrıca Kuran'da hikmet yol gösterici bilgi olarak da geçmektedir."[2]

"Hikmet hem ilimdir, hem de isabetli ve tutarlı iş yapmadır. Buradan hareketle bazıları ona ahlaki bir anlam yükleyerek, hikmetin bilgi ve eylem olduğunu ileri sürmüşlerdir. Ahlakın meşru temeli doğru ve kesin bilgidir. Bu bilgiye sahip olan kişi de hikmete sahip kimsedir. Yeterli ve doğru bir araştırma ve tefekkür, kişiyi doğru bir hükme varmaya, dolayısıyla hikmete göre iş yapmaya götürür."[3]

"Genel olarak "hikmet"; faydalı amele götüren bilgi, bilgiye dayalı olarak ortaya konulan faydalı amel ve amelde sağlamlık demektir. Hikmetli davranış, doğru bilgi üzerinde, insanlığa ve topluma yararlı olarak ortaya konulan sürekli ve devamlı davranışlardır. Hikmete ulaşmak, büyük bir çaba ve uzun bir zaman süreci gerektirir. Bu süreç, insanın bilgi donanımını güçlendirirken, onun hayatı, evreni, insanı ve bunlar arasındaki ilişkileri düzenleyen kanunları tanımasını ve olgunlaşmasını sağlayacaktır. Bu süreçten geçen, fikri ve fiili olgunlaşma sürecini dolduran insan artık hikmete yaklaşmış demektir."[4]

"Hikmet kavramı, kelâm, fıkıh, tasavvuf ve felsefe gibi ilim dallarında farklı yönleriyle anlamlandırılmıştır. Hikmet konusu kâinatın işleyiş tasavvurundan başlayarak insan açısından neyin iyi neyin kötü olduğu, Allah insan ilişkisi gibi oldukça geniş bir alanda işlenmiştir. Hikmet "akıllı ve bilge bir kişinin deneyim ve birikimlerini özlü şekilde ifade ettiği bir söz" manasında kullanılmış olmakla birlikte "bütün özel bilgi alanlarını kuşatan kapsamlı derin bilgi, ilâhî gerçek, Kur'an'ın derin anlamını kavramaktan doğan bilgi ve bu bilgilere uygun yaşama tarzı, Peygamber'in (s) sünneti gibi manalara da hamledilmiştir."[5]

"Hikmet, söz ve davranışın Allah'ın hükmü doğrultusunda olması, eşyanın anlam ve hakikatinin kavranması, ilim, amel, fıkıh, ince derin kavrayış ve Allah'ın ahlakı ile ahlaklanmadır."[6]

Hikmet, idrak edebilme gücüdür. Bir bilinç seviyesidir. Manevi göz ile görebilme yetisidir. Vakıayı, olguyu, olayı, oluşları, insanı, zamanı her yönü ile okuyabilmektir. Çok yönlü okuyabilme becerisidir. İsabetli bakış açısıdır. Tercihlerde artı ve eksileri, pozitif ve negatif yönleri tam olarak görebilme donanımıdır. Söyleneni değil söylenmek isteyeni bilmektir. Söz ve davranışlarda insana ve diğer varlığa faydalı olanı görebilmektir. Arınmış olan ruhun, iyi, güzel ve doğruyu bulma özelliğidir. Sebeplere bakarak ortaya çıkabilecek sonuçları en az yanılma payı ile ortaya koymaktır. Doğru hüküm vermektir.

"Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır, tefsirinde uzun bir bahis açmış ve ilk dönem rivayetlerinden de yararlanarak özetle şunları söylemiştir: 1. Söz ve fiilde isabet etmek; 2. İlim sahibi olmak ve onunla gereğince amel etmek; 3. İlim ve anlayış sahibi olmak; 4. Eşyanın künhüne vakıf olmak (eşyayı gereğince bilmek); 5. Aklı, Allah'ın emrine tabi kılmak; 6. İnce anlayış; 7. İcad kabiliyeti; 8. Eşyayı yerli yerince koymak; 9. İyi olanı, kötü olana tercih etmek; 10. Kur'ani ahlak ile ahlaklanmak; 11. Düşünceyi Allah'ın emrine tabi kılmak; 12. Allah'a itaat, dini anlama ve onunla amel etmek. Ayrıca hikmet için şunlar da söylenebilir: 13. Hızlı ve doğru karar verme kabiliyeti; 14. Basiret sahibi olma; 15. Vesvese ile gerçek arasında doğruyu tercih etmek."[7]

Hikmet sahibi olmak her mümin için bir gereklilik/güzelliktir. Bilgi sahibi olmak ile birlikte ince kavrayış ve idrak etme yetisine sahip olmaktır. Hikmet, hakikati ararken usul bilmektir. Arayış içinde iken istikamet üzere olmaktır.

Hikmet Kitaplığı

Hikmet'in Sularında Kaybolmak, Hüsnü YAĞMUR, Özer Ofset Matbaacılık, 1999

İslam Düşüncesinde Hikmet, Servet DOĞAN, Fecr Yayınevi

Hikmet Sosyolojisi, Mustafa TEKİN, Mana Yayınları

[1] Ebubekir Yalçın-Hulusi Arslan, Ebu'l‐Muîn en‐Nesefî'de Hikmet Kavramı ve Kötülük Problemi, Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 1. Sayı, 2019

[2] Mehmet Önal, İslam düşüncesinde Hikmet kavramları, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/803633, Erişim tarihi 04.11.2022

[3] Şaban Piriş, Hikmet Kavramı, Kuran Nesli Dergisi, 2006

[4] Abdulkadir Çekin, "Hikmet" Kavramı Örneğinde Yaygın Din Eğitiminde Bir Kavram Öğretimi Denemesi, Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2013/1 yıl: 4 cilt: IV sayı: 7

[5] Osman Oral, Maturidi'nin Hikmet Anlayışı (Kayseri: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2014), 28.

[6] Elmalılı Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'an Dili Tefsiri, c. I2, s.I71-172

[7] Ali Rıza Gökçe, Hikmet kavramı üzerine, Haksöz dergisi, Ekim 1992

Görsel: Jirask Shutterstock'ta


Yazar: Ferhat ÖZBADEM - Yayın Tarihi: 09.12.2022 09:00 - Güncelleme Tarihi: 27.11.2022 23:23
571

Ferhat ÖZBADEM Hakkında

Ferhat ÖZBADEM

1979 yılının bir Haziran günü Adıyaman’da dünyaya geldi. İlk, orta ve lise öğrenimini Adıyaman’da bitirdi. Gül Eğitim Yardımlaşma Dayanışma İlmi Araştırmalar Ve İnsan Hakları Derneği kurucu üyesidir. Özgün İrade, Vuslat, AbıHayat ve Yolcu dergisinde şiir ve makaleleri yayınlanan yazar evli dört çocuk babasıdır.

haberdurus.com, zeynepder.org, dunyabizim.com, kitaphaber.com.tr web sitelerinde belli periyotlar ile yazı yazmaktadır.

YAYIMLANMIŞ ESERLERİ

Düşünce: 40 Esas 40 Düstur, Cennetin Anahtarı, Cennetin Yolu, Kur’an’ı Nasıl Okumalı, Kur’an’ın Gölgesinde Hz. Muhammed

Araştırma: Dünden Bugüne İslami Hareket, Edebiyat Gemisinde Düşünce Adamları

Roman: Brezilya, Muaz, Muhammed Mursi, Saffan Bin Muattal

Şiir: Ebrulim.

Deneme: Ortalama Bir Âşık Olmamı Bekleme Benden.

SERİ ÇALIŞMALARI

Tavsiyeler Serisi (10 Kitap):

Aliya İzzetbegoviç, Fethi Yeken, Hasan El Benna, Hasan En Nedvi, Malcolm X, Mevdudi, Mustafa Meşhur, Said Havva, Seyyid Kutub, Yusuf El Karadavi

Roman (Beşir Serisi, 6 Kitap):

Beşir ve Sultan Abdulhamid, Beşir ve Fatih Sultan Mehmet, Beşir ve Gazali, Beşir ve İbn Haldun, Beşir ve Osman Bey, Beşir ve Selahaddin Eyyubi.

Biyografik Roman (Öncüler Serisi, 14 Kitap):

Aliya, Hasan el Benna, Malcolm X,  Mehmet Akif, Mehmet Akif İnan, Meryem Cemile, Metin Yüksel, Mevdudi, Muhammed Ali, Necip Fazıl, Ömer Muhtar, Said Halim Paşa, Seyyid Kutub, Zeynep Gazali.

Mesajlar Serisi (15 Kitap)

Ali Fuat Başgil, Aliya İzzetbegoviç, Cemil Meriç, Fethi Yeken, Hasan El-Benna, Hasan En-Nedvi, Malcolm X, Mehmet Akif Ersoy, Mevdudi, Mustafa Meşhur, Necip Fazıl Kısakürek, Nurettin Topçu, Said Havva, Seyyid Kutub, Yusuf El-Karadavi

Ferhat ÖZBADEM ismine kayıtlı 221 yazı bulunmaktadır.

Yazarımıza ait 17 kitap bulunmaktadır.