Serbest Fırka Anıları’na Dair, Tarih, Salih BORA

Serbest Fırka Anıları’na Dair yazısını ve Salih BORA yazarına ait tüm yazıları Kitaphaber.com.tr sitemizden okuyabilirsiniz.

Serbest Fırka Anıları’na Dair

12.02.2024 09:00 - Salih BORA
Serbest Fırka Anıları’na Dair

Hatıra en yaygın edebi türlerinden biridir. Bu türde yazılan eserlerin çok geniş bir alana sahip olması bu türün kapsamında bir sınırlamayı da zorlaştırmaktadır. Bu türün özelliklerinden öne çıkanı, çoğu zaman yazarın hayatından bir bölümü de kapsamasıdır. Dolayısıyla yazarın da hayatında önemli izler bırakan ve unutulmayan olayları anlatan bu yazı türü okunmaya değerdir. Ortalamanın üstü her okurun da bu türü sevmesi boşuna değildir.

Hatıra türünün tarihî gerçekleri açıklaması ya da ortaya çıkarması da diğer önemli özelliğidir. Kendisi bilim türü olarak tarih sayılmasa da tarihi gerçekliğin gün ışığına çıkmasında önemli bir yardımcıdır. Bir dönemin oluşma şartlarını tarih kitabından çok hatıralardan öğrenmek gerekir. Çünkü o dönemin özelliklerini hatıralarda bulursunuz. O dönemin tarihini yazmak hatıralardan geçer.

Bendeniz hatıra okumayı çok severim. Özellikle de değişik saiklarla halkın gözünden kaçırılan, kesif bir sis tabakasıyla örtülen dönemlere dair hatıraları... Cumhuriyetin ilk yıllarına dair hatıralar benim için bu kesif sis tabakası içinden başka bir gerçeğin varlığını haber eder. Bu hatıraları yazanlar Osmanlı'nın yetiştirdiği son nesilden olup Türkçenin en güzel ve geniş örneklemine sahip metinlerle karşımıza çıkarlar. Bu hatıralarda edebiyat da siyaset de üst düzeydir.

O dönem gerçekliği genelde örtülü şekildedir. Çünkü kurulmakta olan yeni bir sistem vardır ve esas olan bu sistemdir. Bu bir tür demoklesin kılıcıdır. Hiçbir yazar açık ve seçik olarak bilip ya da görüp yaşadıklarını rahatça yazamaz. Yaşadıklarını o dönemin sıcaklığı içinde yazıp yayınlayanlar da olmuştur ama son yazılarıdır bunlar!

"Celal Bayar Arşivinden Serbest Fırka Anıları" başlıklı kitabı Emine Gürsoy Naskali yayına hazırlamıştır. Bu eser Türkiye Cumhuriyeti'nin siyasi tarihi açısından çok kıymetlidir. Bu kitap kapsamında üç farklı tarihi figüre ait hatıralar bir araya getirilmiştir. Bu figürler Burhanettin Onat, Kılıç Ali ve Celal Bayar'dır. Böylece kitap üç farklı bölüme ayrılmıştır. Bu hatıralar Celal Bayar'ın kişisel arşivinden alınmıştır. Kitabın sonunda bu üç şahsın kısa özgeçmişleri, fotoğraflar, gazete haberleri ve dizin yer almıştır.

Kitabın ilk bölümünün adı "Burhanettin Onat'ın Serbest Fırka anıları" şeklindedir. Onat'ın Serbest Fırka anıları ilk kez bu kitapta yayımlandığı açıklanmaktadır. Bu hatıraların yazılma hikâyesi şöyledir: Onat, 1973 yılında Celal Bayar'ı evinde ziyaret etmiştir. Celal Bayar, ziyaret sırasında Serbest Fırka anılarını yazmakta olduğunu söylemiş ve Burhanettin Onat'tan da döneme ilişkin kendi anılarını yazmasını istemiştir. Burhanettin Onat bu isteği kırmayarak Türk siyasi tarihi için önemli olacak hatıralarını yazmıştır. Burhanettin Onat, anılarında Serbest Cumhuriyet Fırkası ile ilgili elindeki belge ve bilgilerin kaybolduğunu belirtmektedir. Bundan dolayı yazarken kronolojik sırada ve bazı olayları tarihini belirtmekte zorlanmıştır. Diğer yandan Burhanettin Onat, doğrudan yaşadığı olayların yanı sıra başkalarından duyduklarını da aktarmaktadır. Bu durum bu hatıralara temkinle yaklaşmayı zorunlu kılar. Burhanettin Onat, siyasetle ilgilenme düşüncesi olmadığını belirtir başlangıç olarak. Nasıl bulaştığını, bulaşmak zorunda kaldığını da anlatır. Hikâyesi şöyledir: Büyükada'da ailesinin yanındayken, Yalova'ya gidip Reşit Galip'i ziyaret eder. (Reşit Galip Türk Ocaklarının tasfiyesi, üniversite reformu, Türk Tarih Tezi, Türkçe ezan, Andımız ve daha birçok tartışmalı uygulamanın altında onun imzası bulunan kişi…). Bu ziyaretle birlikte bir anda kendisini siyasetin göbeğinde bulur. Yalova'da bulunan Mustafa Kemal Paşa, Burhanettin Onat'ın oraya geldiğini öğrenince kendisini akşam yemeğine davet etmiştir. Burhanettin Onat, Mustafa Kemal Paşanın teklifini nezaketsizlik olacağı için reddedemez. Aynı zamanda müzisyen de olan Burhanettin Onat, Mustafa Kemal Paşa ile ilk tanışmasını da anlatır. Mustafa Kemal Paşa Antalya'yı ilk ziyaretinde Burhanettin Onat önemli görevler üstlenmiştir. Programın hazırlanmasına katkı sağlamış ve Mustafa Kemal Paşa'ya bir konser vermiştir. Antalya'daki akşam yemeği sırasında tarih üzerine sohbetler yapılmıştır. Hatta sohbet esnasında uyumakta olan Afet İnan kaldırılıp getirilmiş ve tarihi bir olayı aydınlatması istenmiş, Afet İnan hatırlayamayınca da Mustafa Kemal Paşa tarafından hırpalanmıştır. Burhanettin Onat'ın o sırada ortamı yumuşatan sözleri hem salonun havasını değiştirmiş hem de Mustafa Kemal Paşa'nın kendisine daha çok ilgi duymasına neden olmuştur. Antalya'da başlayan bu tanışma, Burhanettin Onat'ın Yalova'ya gittiğinde Mustafa Kemal Paşa'nın sofrasına oturmasını sağlamış olur. Bu sofrada Burhanettin Onat'a Fethi Bey'in sırasında yer verilmiştir. Mustafa Kemal Paşa, Burhanettin Bey'i kısaca tanıttıktan sonra "Fethi Beyefendi! İşte sizinle çalışabilecek çok kıymetli bir arkadaş." Der. Burhanettin Bey, kendi mesleğini yapmak istediğini söylese de teklifin hassasiyetine istinaden yeni fırkada yer almayı kabul etmiştir. Reşit Galip o akşam Burhanettin Bey'e yeni fırkada yer almasıyla ilgili "Şurasını iyi bilmelisin ki bu işin sonunda darağacına gitmek de vardır." demiştir. Burhanettin Onat'ın o akşama ilişkin Makbule Hanım ve İsmet Paşa ile ilgili anlattıkları dikkat çekicidir. İstanbul'da parti genel merkezini ziyaret ettikten sonra Antalya'ya dönerken deniz yolculuğunu tercih eder. Onunla birlikte aynı gemide İzmir ziyareti için yola çıkan Fethi Bey ve fırkanın önde gelen isimleri vardır. Yolculuk sırasında fırka ile ilgili fikir alışverişleri yapılır. Geminin İzmir limanına yanaşması ve İzmirlilerin Fethi Bey'in karşılaması şöyle anlatılır: "…Fethi Bey'i dışarıya omuzlarda çıkardılar. O kadar sıkıştırdılar ki Fethi Bey bir aralık bayılacak gibi oldu ve tabii bizimle vedalaşamadan dışarıya çıkarıldı. O rıhtımda yürümedi de, bir insan denizi üstünde yüzdü. Öyle zannediyorum ki yalnız İzmir değil, o gün bütün Ege İzmir rıhtımına akmıştı. Fethi Bey dalgalana dalgalana bir müddet sonra gözden kayboldu."

Burhanettin Bey birkaç saat sonra Antalya'ya doğru yolculuğuna devam eder. İzmir'dekine benzer ama daha küçük bir törenle sıcak ve samimi bir şekilde karşılanır. Yeni kurulan partiyi (SCF) Antalya'da teşkilatlandırmak için faaliyete başlar. Burhanettin Onat SCF Antalya teşkilatı ile ilgili önemli bilgiler aktarmaktadır. Özellikle belediye seçimleri sırasında yaşanan olaylar ve sonrasındaki yargılama safhalarına ilişkin anlattıkları demokrasi tarihi açısından çok önemlidir. Seçim sürecinde CHF ile karşı karşıya gelmiş, kendisini devlet olarak konumlandıranlarla uğraşmak zorunda kalmıştır. Olayları kışkırtmak yerine, halkı yatıştırmak için faaliyet gösterdiğini belirtmektedir. Antalya olaylarına ilişkin Denizli'de devam eden yargılamalar sırasında CHF üyesi bazı kişilerin kendilerine destek olduğunu da söyler. Yargılama sonucunda beraat etmesine rağmen Antalya'da doktorluk yaparken zorluklarla karşılaşmıştır. Meslek hayatında yaşadığı bu zorluklarda genişçe anlatılır. SCF Aydın il başkanlığı görevini üstlenen ve daha sonra CHF'ye katılarak milletvekili seçilen Adnan Menderes'in Ankara'ya uğurlanma törenine tesadüf etmiştir. Burhanettin Onat hazırladığı bir raporda Mustafa Kemal Paşa'nın SCF'ye karşı sergilemiş olduğu tutumu da değerlendirir: "Gazi işin başında, kurduğu cumhuriyeti hakiki bir cumhuriyet haline getirmek için giriştiği hamlede samimi idi. Fakat tezvir ve tehdit karşısında, tarih önünde en büyük ricatını yaptı. Bizi de böyle perperişan ortada bıraktı." Onun bu sözlerinin yer aldığı raporu Mustafa Kemal Paşa okumuş ve özellikle "ricat yaptı" ifadesi dikkatini çekmiştir. Peki sonra ne olmuştur?

Sonrası da elbette değerli. Diğer iki kişinin, Kılıç Ali ve Celal Bayar'ın hatıralarının Burhanettin Onat'ın anlattıklarından daha önemli olduğunu takdir edersiniz. Fakat kitabı okumanız menfaatiniz icabıdır. Bu açıklamaya GYY Bilal Can beyin sınırlamalarını da (Kelime sayısı, sayfa sayısı vb.) katmanız halinde daha anlayışla karşılayabileceğiniz açıktır. Yani bunu umuyorum. İyi okumalar.

Celal Bayar Arşivinden Serbest Fırka Anıları
Emine Gürsoy Naskali
Doğan Kitap
144 Sayfa


Yazar: Salih BORA - Yayın Tarihi: 12.02.2024 09:00 - Güncelleme Tarihi: 14.02.2024 01:56
508

Salih BORA Hakkında

Salih BORA

Yazar, Eleştirmen, Dergici

Salih BORA ismine kayıtlı 34 yazı bulunmaktadır.